Cây bách bộ

Mua tại Shopee Mua tại Lazada Mua tại Tiki.vn

30.000

Bách bộ là một vị thuốc trong y học cổ truyền, xuất phát từ cây bách bộ, còn được biết đến với nhiều tên khác như đẹt ác, dây ba mươi, bà phụ thảo, bách nãi, dã thiên môn đông, vương phú, thấu dược, bà tế, bách điều căn, bà luật hương, man mách bộ, bách bộ thảo, cửu trùng căn, cửu thập cửu diều căn,… Vậy, cây bách bộ có những đặc điểm gì và công dụng ra sao? Cùng tìm hiểu kỹ hơn trong bài viết dưới đây nhé.

Đặc điểm của cây bách bộ

Cây thường được biết đến với tên gọi là Bách bộ, và còn được biết đến dưới các tên khác như Củ ba mươi và Dây đẹt ác. Theo tên khoa học, nó được gọi là Stemona tuberosa Lour., thuộc họ Stemonaceae. Cây này thường mọc hoang và phổ biến ở nhiều địa điểm trên khắp nước ta như Hà Tây, Hòa Bình, Bắc Kạn, và Thái Nguyên.

Cây bách bộ có hình dạng của một cây leo, thân nhỏ, nhẵn, quấn, có thể dài đến 10cm. Lá cây bách bộ mọc đối, đôi khi thuôn dài và thân nổi rõ trên bề mặt lá, với 10-12 gân phụ chạy dọc từ cuống lá đến ngọn lá.

Cụm hoa của cây bách bộ xuất hiện ở kẽ lá, có cuống dài 2-4cm, bao gồm 1-2 bông hoa lớn có màu vàng hoặc đỏ. Bao hoa của cây bách bộ có 4 phần, 4 nhụy giống nhau, chỉ nhị ngắn. Quả hoa hình nón, chứa 4 hạt và cây thường đua nhau ra hoa vào mùa hè.

Rễ của cây bách bộ thuộc loại rễ chùm, có gần 30 củ, do đó còn được biết đến với tên gọi “dây ba mươi” và đôi khi còn nhiều hơn nữa. Cây bách bộ mọc tự nhiên ở nhiều vùng, đặc biệt là ở những khu vực có địa hình đồi núi.

Rễ củ của cây bách bộ khi khô có hình dạng như con thoi, dài khoảng 6-12cm, đường kính từ 0,5-1,5cm, với phần đầu trên hơi phình to và phần đuôi thuôn nhỏ dần. Chúng có màu vàng trắng hoặc xám vàng, với vết nhăn teo và rãnh dọc sâu bên ngoài. Vỏ ngoài của rễ củ có màu đỏ hoặc nâu sẫm, mang theo mình một hương thơm ngát và có độ giòn chắc, với hương vị ít ngọt và nhiều đắng.

Tác dụng của cây bách bộ

  • Theo y học cổ truyền

Thuốc bách bộ có vị ngọt đắng, tính hơi ôn, và có tác động đặc biệt vào kinh Phế theo quan điểm của y học cổ truyền. Theo truyền thống, bách bộ được coi là có khả năng nhuận trung Phế, chỉ khái, và sát trùng. Nó thường được ứng dụng trong điều trị các trường hợp ho do hư lao, cũng như trong các bệnh như lao phổi, viêm phế quản mạn tính, ho gà, giun đũa, và giun kim.

  • Theo y học hiện đại

Theo y học hiện đại, theo quan điểm của Đỗ Tất Lợi, dân gian thường sử dụng bách bộ để điều trị ho, giun sán, và tiêu diệt sâu bọ.

Tác dụng chữa ho của bách bộ được giải thích thông qua chứa hoạt chất stemonin, có khả năng ức chế trung tâm hô hấp, từ đó làm giảm phản xạ ho.

Theo nghiên cứu của bác sĩ Diệp Đình Thiện (Trung Quốc), bách bộ có hiệu quả tốt trong việc chữa bệnh lao hạch.

Ngoài ra, bách bộ còn có tác dụng sát trùng và chữa giun. Dung dịch stemonin 0,15% có thể làm giun tê liệt sau 5-10 phút. Nước bách bộ 10% trong rượu 70% được sử dụng để ngâm hoặc phun vào rận, có thể làm chết rận.

Trong thời kỳ kháng chiến, cao nước bách bộ được uống để tẩy giun (uống 3 thìa cà phê mỗi lần).

Có bằng chứng chứng minh rằng bách bộ có tác dụng sát khuẩn đối với các loại vi khuẩn trong ruột già, cũng như có thể diệt khuẩn lỵ và phó thương hàn.

Cách trồng và chăm sóc cây bách bộ

Giống và làm giống

Cây bách bộ là loại cây có ưa khí hậu ôn hòa, thích bóng khi còn nhỏ và thích đất giàu cát, nhiều mùn, và ẩm mát.

Bạn có thể tạo giống bách bộ bằng cách gieo hạt trong vườn ươm, sau đó trồng cây con hoặc trực tiếp trồng từ hạt bằng cách chọc gốc.

Vào khoảng tháng 8 – 9, khi quả chín, hãy phơi nó ở nơi thoáng mát để vỏ quả tách ra. Sau đó, hãy thu hạt, sàng sạch vỏ quả, phơi khô và bảo quản ở nơi khô ráo. Đến tháng 3 – 4 năm sau, gieo hạt trong vườn ươm và trồng cây con vào mùa xuân.

Cũng có thể sử dụng trồi gốc để trồng. Sau khi thu hoạch rễ củ làm thuốc, đoạn gốc đầu củ mang chồi có thể tách ra và trồng. Phương pháp này có hệ số nhân giống thấp nhưng không cần vườn ươm.

Mỗi kg hạt có khoảng 4 vạn hạt, tỷ lệ nảy mầm thường là 50 – 55%. Khoảng 2,5 – 3 kg hạt đủ để gieo cho 500m2 vườn ươm.

Ngoài ra, có thể gieo hạt trực tiếp mà không cần qua vườn ươm. Gieo 4 – 5 hạt mỗi lỗ, sau khi cây mọc, cần tỉa bớt để chỉ giữ lại cây khỏe nhất.

Làm đất

Khu vực trồng bách bộ nên chọn đất thoát nước ven đồi, có lớp đất canh tác sâu, thuận tiện cho việc tưới tiêu. Khi trồng, đất cần được làm tơi nhỏ, hốc đào sâu khoảng 10-15cm với khoảng cách 25 x 50cm. Bón một lớp phân chuồng già và trồng một cây trong mỗi hốc, sau đó tưới nước.

Cách trồng

Với cây giống trong bầu, loại bỏ vỏ bầu và đặt cây thẳng đứng vào hốc đã đào sẵn. Đổ đất vào gốc và nhẹ nhàng ấn chặt quanh gốc để đảm bảo cây không bị nghiêng.

Chăm sóc cây

Khi cây bách bộ đạt chiều cao 20cm, việc đặt giàn hỗ trợ là quan trọng để tạo điều kiện cho cây leo. Sử dụng giàn giúp cây phát triển mạnh mẽ hơn và giảm công việc chăm sóc.

Cây con trong vườn có thể được thúc đẩy bằng cách tưới nước pha loãng từ phân chuồng hoặc đạm. Đối với cây trên ruộng sản xuất, có thể áp dụng bón phân chuồng ủ mục sau khi đất được làm cỏ, thực hiện mỗi năm vài lần trong thời kỳ cây đang phát triển mạnh (từ tháng 5 đến tháng 8).

5/5 - (1 bình chọn)