Cây cát cánh

Mua tại Shopee Mua tại Lazada Mua tại Tiki.vn

85.000

Còn có tên gọi khác như kết cánh, mộc tiện, bạch dược, cánh thảo, hay phù hổ, cây cát cánh bao gồm các hợp chất hóa học như Methyl 2-O-Methylplatyconate-A, Platycodin A, D, C, Polygalin acid, Platycogenic acid, b-D-Glucoside, a-Spinasteryl, và a-Spinasterol. Do đó, cây thuốc này giúp thông phế khí, giảm đờm, tiêu nùng, bài nùng, và lợi yết. Cát cánh cũng hỗ trợ điều trị các triệu chứng như viêm họng, ho có đờm, tắc tiếng, hoặc khàn giọng do phong hàn và bế tắc ở phế.

Đặc điểm của cây cát cánh

Mộc tiện, kết canh, cánh thảo, bạch dược và phù hổ đều là tên gọi khác của cây cát cánh, có tên khoa học Platycodon grandiflorum, thuộc họ hoa chuông (Campanulaceae). Cây này xuất phát chủ yếu từ Đông Bắc châu Á, bao gồm Nhật Bản, Triều Tiên, và Trung Quốc.

Thân cây cao khoảng 0,60 – 0,90m và thường sống lâu dài. Rễ củ màu vàng nhạt và không cuống rõ ràng. Lá mọc đối, đôi khi mọc theo nhóm 3 – 4 lá, hình trứng với mép có răng cưa. Lá phía trên thường nhỏ hơn và có thể mọc tách biệt.

Hoa thường mọc đơn lẻ hoặc thành bông không đông đúc, màu lục, hình chuông rộng với 5 thùy ở mép và màu xanh tím hoặc trắng.

Quả có hình trứng ngược, hoa nở từ tháng 5 đến tháng 8 và quả chín từ tháng 7 đến tháng 9.

Rễ cây cát cánh sau khi khô có hình thoi cong, dài từ 6 đến 19cm. Phần đầu rễ thô và màu vàng nhạt, với vết nhăn sâu và mặt lồi mượt. Phần cuối rễ hơi phình to và có cuống dài hơn 32mm. Rễ có vết đốt và mầm không hoàn thiện, phân nhánh rõ ràng và dễ bị gãy. Mặt cắt rễ thường màu trắng hoặc vàng nhạt.

Công dụng của cây cát cánh

Cây cát cánh, theo nghiên cứu hiện đại, có các tác dụng dược lý sau:

  • Tác dụng nội tiết: Nước chiết xuất từ cây cát cánh giúp giảm đường huyết ở thỏ, đặc biệt là ở những thỏ bị tiểu đường do can thiệp nhân tạo.
  • Tác dụng chống nấm: Nước chiết xuất từ cây cát cánh có khả năng ức chế hầu hết các loại nấm gây bệnh da.
  • Saponin: Hợp chất này trong cát cánh có tác dụng giảm đau, kháng viêm, làm giảm sưng, ức chế miễn dịch, ngăn chặn viêm loét dạ dày và mang lại hiệu quả giảm căng thẳng.
  • Tác dụng đối với hệ hô hấp: Khi sử dụng nước chiết xuất cho mèo và chó bị mê, nó giúp tăng sản xuất dịch trong phế quản, hỗ trợ trong việc loại bỏ đờm và giảm ho.
  • Tác dụng chuyển hóa lipid: Nước chiết xuất cát cánh giúp giảm cholesterol trong gan và kích thích quá trình chuyển hóa cholesterol trong cơ thể.
  • Tác dụng huyết học: Saponin có trong cây cát cánh hỗ trợ tán huyết mạnh, nhưng thường bị phân hủy khi uống, do đó thường được tiêm.

Theo y học cổ truyền:

  • Cát cánh được coi là giải pháp trừ hàn, tiêu cốc, trường vị, giải độc, bổ huyết, làm thông huyết và ôn trung.
  • Nó cũng được sử dụng để giảm đờm, làm sạch phế khí, giải quyết nùng, và đối phó với các triệu chứng khác của bệnh phổi.
  • Nó cũng có tác dụng giảm căng thẳng, làm thông huyết, trị ho, và đặc biệt hữu ích trong việc điều trị các vấn đề liên quan đến họng và phế quản.

Cách trồng và chăm sóc cây cát cánh

  • Lựa chọn và chuẩn bị đất

Cát cánh phát triển tốt trong môi trường ôn hòa, nắng nhiều, đất thoáng và tốt thoát nước.

Để trồng cát cánh, nên cày đất sâu, loại bỏ cỏ dại, lợi dụng đất phơi sáng. Đất cần được cải tạo kỹ lưỡng với chiều cao 20 – 25cm, rộng từ 0,8 – 1,0m. Đối với mỗi hecta, có thể sử dụng từ 20 – 25 tấn phân chuồng trữ và phân hữu cơ, 200kg super lân và 500kg tro bếp hoặc 100kg kali. Phân bón có thể được trộn trực tiếp với đất hoặc bổ sung sau khi đã gieo.

  • Trồng và chăm sóc

Cát cánh, với hệ thống rễ chính trụ, thường được gieo trực tiếp. Hạt cần được gieo rải đều trên bề mặt đất hoặc theo rãnh, với khoảng cách 20cm giữa các hàng. Mỗi hecta nên sử dụng từ 5 – 6kg hạt.

Khi cây đạt chiều cao khoảng 7 – 10cm, nên thực hiện việc ra rễ, đảm bảo khoảng cách 20 x 10cm. Đối với mục đích giống, khoảng cách có thể được nới rộng (20 x 25cm).

Cần duy trì sự sạch sẽ cho vườn cát cánh bằng cách diệt cỏ và duy trì độ ẩm phù hợp. Mỗi tháng, cần thực hiện việc cắt cỏ và xới đất một lần, cho đến khi cây phát triển đầy đủ. Trong quá trình xới đất, cần cẩn thận để không làm tổn thương rễ của cây. Trong trường hợp đất khô cằn, cần tưới nước; và khi mưa lớn, cần tiến hành dẫn nước ra khỏi vườn kịp thời.

  • Phân bón

Chất liệu bón gồm nước phân chuồng, phân bắc, nước giải, đạm (2%), phân NPK và phân vi sinh. Tại đồng bằng và vùng đất trung du, cần bón phân 4 lần: lần đầu khi thực hiện việc tỉa tỉnh cây, và những lần tiếp theo vào các tháng 1, 3, và 7. Trong khi đó, tại miền núi, nên bón 3 lần vào tháng 5, 7 và 9 trong năm đầu và 2 lần vào tháng 3 và 7 trong năm tiếp theo.

  • Phòng trừ sâu bệnh

Trong đồng bằng và trung du, cát cánh liên tục sinh trưởng từ khi trồng đến thu hoạch. Ngược lại, tại vùng miền núi, cây trải qua giai đoạn ngủ đông. Tại giai đoạn này, thân lá cần được giữ nguyên để tự nhiên phân hủy, tránh việc cắt tỉa có thể tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn gây bệnh.

Trong mùa mưa, có khả năng cây sẽ bị nhiễm nấm gây hại, biểu hiện bởi các vết màu vàng nâu ở gốc và một lớp màng nấm trắng xung quanh. Để ngăn chặn, cần giữ cho vùng trồng thông thoáng và tránh ngập úng, cũng như sử dụng phương pháp phòng chống nấm phù hợp.

Ngoài ra, cây cát cánh thường gặp sâu xám, sâu xanh, sâu đo, và côn trùng như rệp hại lá và ngọn.

  • Thu hoạch

Rễ của cát cánh thường được thu hoạch vào cuối mùa thu hoặc đầu mùa đông. Tuy nhiên, ở đồng bằng, do mưa nhiều vào mùa thu, việc thu hoạch có thể diễn ra sớm hơn. Trung bình, năng suất có thể đạt 3 – 4 tấn rễ khô mỗi hecta.

5/5 - (1 bình chọn)