Cây Bồ Hòn

I. Giới thiệu về cây Bồ Hòn

  • Tên thường gọi: Bồ hòn
  • Tên gọi khác: Bòn hòn, Vô hoạn, Thụ, Lai patt (dân tộc núi Bà Rá-Biên Hoà), Savonnier (Pháp).
  • Tên khoa học: Sapindus mukorossi Gaertn
  • Họ thực vật: Thuộc họ Sapindaceae (Bồ hòn)
  • Tên tiếng anh: Soapnut
  • Nơi sống: Cây bồ hòn mọc nhiều từ vùng ôn đới đến nhiệt đới. Chúng mọc tự nhiên từ độ cao 200 m lên đến 1.500 m và sinh trưởng phát triển tốt ở chân đất sét nhiều mùn.
  • Nguồn gốc xuất xứ: Ở nhiều nước Đông Á, bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia và các nước Đông Dương.
  • Thời gian nở hoa: Bồ hòn ra hoa vào mùa hè. Mùa quả từ tháng 7 đến tháng 12.

Cây Bồ Hòn

II. Đặc điểm của cây Bồ Hòn

  • Hình dáng bên ngoài: Nhìn lá Bồ hòn thấy hao hao lá Vải, nhìn quả Bồ hòn thấy hao hao quả Nhãn. Quả Bồ hòn là loại quả hạch (kiểu như xoài, cóc…), khi chín thịt quả mềm như đường mạch nha, có hoạt tính như xà phòng.
  • Kích thước: Cây cao to, có thể đạt tới 20-30m
  • Lá: Lá kép hình lông chim gồm 4-5 đôi lá chét gần đối nhau. Phiến lá chét nguyên nhẵn. 
  • Hoa: Hoa mọc thành chuỳ ở đầu cành. Đài 5, tràng 5, nhị 8. 
  • Quả: Quả gồm ba quả hạch nhưng hai tiêu giảm đi, chỉ còn một hình tròn, vỏ quả màu vàng nâu nhạt, da nhăn nheo, trong chứa một hạt màu đen, hình cầu.

III. Tác dụng của cây Bồ Hòn

  • Tác dụng chữa bệnh: Theo tài liệu cổ bồ hòn có tác dụng chữa ho trừ đờm, nhân hạt ăn được và có tác dụng chữa hôi miệng, sảu răng.
  • Tác dụng khác: Nhân dân thường dùng bồ hòn giặt quần áo thay xà phòng tốt nhất trong những trường hợp giặt đồ len, lụa, không chịu được kiềm của xà phòng. Hạt thường được xâu thành tràng hạt cho các nhà sư. Làm nguyên liệu chế saponozit dùng trong công nghiệp giấy và phim ảnh, nhuộm mạ kim loại. Một số vùng ở Việt Nam và Trung Quốc dùng vỏ cây bồ hòn giã nát ngâm nước tắm cho sác vật bị bọ, rận, chấy.

IV. Cách trồng và chăm sóc cây Bồ Hòn

1. Chọn hạt tròn mẩy, không bị mốc thối.
2. Ngâm hạt với nước nóng ấm khoảng 40 độ (pha 2 sôi- 3 lạnh) trong 6 giờ đồng hồ. Duy trì pha ấm thêm nước ngâm hạt sau mỗi giờ ngâm.
3. Vớt hạt (khi này đã trương lên) và rửa sạch lại bằng nước ấm (khoảng 30 độ). Rửa sạch hết chất chua và nhớt, trong quá trình ủ sẽ không bị thối.
4. Để rổ thoáng cho ráo nước. Bọc lại trong vải thưa hoặc túi vải (tránh túi vải nhiều nilong) và ủ vào tro bếp hoặc rơm, cỏ khô trong 2-3 ngày (hạt chưa nứt nanh). Nếu ủ vào tro bếp thì lấy 1 thúng tro, làm trũng giữa thúng, lấy rơm quấn quanh túi hạt rồi vùi vào tro, tránh để tro tiếp xúc trực tiếp làm khô túi hạt.
Quá trình ủ này có thể kéo dài 5-7 ngày để hạt nứt nanh rồi đem cấy bầu. Nếu chọn cách ủ dài ngày thì cần mang gói hạt ra rửa chua mỗi ngày, để ráo nước rồi bọc và ủ lại.
5. Vùi hạt xuống cát trong khoảng 2 tuần- 3 tuần rồi đánh cây mầm cấy bầu. Tưới nước nhẹ mỗi ngày.
Bước này cũng có thể cấy thẳng vào bầu đất, không ủ qua cát. Tưới nước nhẹ mỗi ngày. Bầu đất có thể đóng vào túi nilong cắt lỗ ở đáy để thoát nước.
6. Sau 4 tháng có cây giống khoảng 20- 30cm có thể đem trồng. Với khí hậu miền Bắc, tốt nhất nên ươm cây giống vào khoảng tháng 6- tháng 7 (âm lịch) để có cây giống khỏe trồng vào giáp Tết hoặc ngay sau tết (âm lịch) sẽ thuận mùa vụ.
Xem thêm:  Cây Thiên Đầu Thống

Viết một bình luận